U bent in : home > projecten > middelste bonte specht 2006

Middelste bonte specht 2006

Laatste aanpassing : 12-02-2010

Inleiding

    Nadat er eind 2005 heel wat meldingen van Middelste Bonte Specht van buiten het tot toen gekende broedgebied (Natuur.Oriolus 2006) binnenstroomden werd door een aantal mensen van vogelwerkgroep Fruitstreek beslist om ook hun regio eens te onderzoeken op deze soort.
Voordien was deze specht een zeldzame gast in Zuid-Limburg. In de Broedvogelatlas van Limburg 1992 werd de soort zelfs helemaal niet vermeld omdat er geen broedgevallen waren.

    De Vlaamse Broedvogelatlas 2000-2002 (Vermeersch et al 2004) maakt voor Limburg melding van 2 tot 3 broedgevallen in de Voerstreek.
En in het rapport Zeldzame Broedvogels 1994-2005 (Vermeersch, Anselin, Devos 2006) blijft de Voerstreek de enige regio in Limburg waar de soort met zekerheid tot broeden komt. Wel stijgt het aantal waargenomen koppels van 3 in 2002 naar 12 in 2005.
Vanaf de winterperiode 2005-2006 lijkt de soort te exploderen met waarnemingen vanuit verschillende hoeken van Vlaanderen. Ook in Nederland doet men gelijkaardige vaststellingen, ook in de aangrenzende provincie Nederlands Limburg.

    Om deze soort te kunnen detecteren werden allereerst de geschikte biotopen op kaart gezet. De Fruitstreek is zeker geen bosrijke regio en het aantal geschikte bossen is dan ook vrij beperkt. Uiteindelijk werden 22 locaties aangeduid en toegewezen aan tellers. De bedoeling was om tussen begin februari en eind mei een aantal bezoeken te brengen met geluidscasettes.

Resultaten

Zwartaardebos Duras (tellers : Rudi Petitjean, Josette Moria)

    Dit kasteelpark heeft een oud bomenbestand en een voor zuid-Limburgse normen grote oppervlakte. De melding van een middelste bonte specht in de boomgaard van ’t Vinne te Zoutleeuw, dat op een steenworp van het Zwartaardebos ligt, deed de verwachtingen voor dit bos hoog oplopen.

25/2/2006 bezoek met geluidscasette : geen mibo, wel zwarte specht.
25/03/2006 bezoek met geluidscasette : één koppel mibo

Nieuwenhoven (teller : Peter Bellen)

    Toch wel een van de grootste boscomplexen in zuid-Limburg. We weten dat zwarte specht er jaarlijks broed, dus waarom geen middelste bonte? Blijkbaar dachten we verkeerd. Er werd door Peter geen enkele waarneming van mibo gedaan, ondanks het feit dat Peter heel wat uren doorbrengt in Nieuwenhoven. Jan Stevens bezocht dan weer het Bosje Vetweide dat vlak bij Nieuwenhoven ligt. Hij deed daar volgende waarnemingen :

9/03/2006 reactie op geluidscasette
19/03/2006 reactie op geluidscasette en zichtwaarneming
10/04/2006 één exemplaar vliegt weg naar ander bosje (als reactie op geluid?)
10/05/2006 geen reactie op geluidscasette

Mierhoopbos – Mielenbos (teller : Stijn Raymaekers)

    Deze bossen sluiten bijna aan bij Nieuwenhoven. Het gaat om gemengde bossen van loofhout en naaldhout. Er komen stukken met oude eiken voor. Beide bossen werden in de gestelde periode vier maal bezocht zonder positief resultaat.

Kasteelpark Kerkom (teller : Rudi Petitjean)

    Onze regio is een paar mooie en oude kasteelparken rijk. Wij dachten dat het toch de moeite loonde om deze op te nemen in ons lijstje. In Kerkom werd echter geen mibo vastgesteld.

Kluisbos Alken (teller : Jan Stevens)

    Het gaat om een kleiner bos, maar wel met een oud eikenbestand.

9/03/2006 zichtwaarneming en reactie op casette
19/03/2006 zichtwaarneming en reactie op casette
10/04/2006 één koppel aanwezig, vogels vliegen weg van zodra geluid wordt afgespeeld. Roepen niet terug op geluid.
20/04/2006 één koppel aanwezig
10/05/2006 geen reactie op casette

Eikenbos Alken (teller : Jan Stevens)

    Het gaat om een klein bos met enkele oude eiken.

10/03/2006 geen reactie op geluid
19/03/2006 geen reactie op geluid

Bossen van Ulbeek-Wellen (teller : Stijn Raymaekers)

    Klein en versnipperd bos, vooral eiken en haagbeuken maar ook veel populier.

Twee bezoeken in maart zonder resultaat.

Kasteelpark Trockaert Ulbeek-Wellen (teller : Dirk Ottenburghs)

    Klein kasteelpark met een oud bomenbestand. Kon wegens privebezit enkel aan buitenzijde bezocht worden.

Twee bezoeken (maart en april) zonder resultaat.

Kasteelpark Groot Peeteren Alken (teller : Pierre Vandersmissen)

    Kleiner park (<10 ha) met een vrij jong bomenbestand.

12/03/2006 geen waarneming van mibo

Nietelbroeken Diepenbeek (teller : Alfons Cools)

    Bos met beperkt ouder eikenbestand.

Twee bezoeken (maart en april) zonder resultaat.

Belle-vuebos Kortessem (tellers : Pierre Vandersmissen, Dirk Ottenburghs)

    Een van de grotere boscomplexen in onze regio. Het meest zuidelijke deel is het oudste met een aantal percelen met oude eiken. Echter ook nog veel populier. Een groot deel is nog jong bos, vooral noordelijke deel.

5/03/2006 één exemplaar in het zuidelijk deel terugroepend. Eerste officiële waarneming van mibo voor onze regio (zal mij een bak duvel gaan kosten, hoewel Pierre en ik er nog niet uit zijn wie hem het eerste heeft gezien).
Nadien nog drie bezoeken gebracht zonder positief resultaat.

Jongenbos Kortessem (tellers : Alfons Cools, Dirk Ottenburghs)

    Groot boscomplex op grens met Diepenbeek. Oud bomenbestand met prachtige stukken oude beuken en eiken.

5/03/2006 Eén exemplaar vlak bij kasteel terugroepend op geluid, tevens gezien. Koppel ongeveer 1km verder gezien en reactie op geluid.
20/03/2006 Opnieuw bezoek met casette. Zelfde waarneming op juist dezelfde plaatsen.
15/04/2006 Eenzaat aan kasteel is verdwenen. Koppel nog steeds aanwezig, maar geen reactie op geluid.
01/05/2006 Eén exemplaar op plaats waar koppel steeds gezien werd. Reageert niet op geluid.

Kasteelpark Rullingen-Borgloon (teller : Dirk Ottenburghs)

    Klein kasteelpark met aantal oude eiken.

Twee maal bezocht (maart en april) maar zonder resultaat.

Kasteelpark Hex, Manshovenbos, Magneebos Heks (tellers : Eric Decock, Jean Vanwinkel, Jan Bogaert)

    Het gaat om drie kleine boscomplexen met vooral eiken en beukenbestanden.

18/03/2006 reactie op geluid en zichtwaarneming.
Paar weken later zelfde plaats bezocht zonder positief resultaat.

Kasteelpark Tornaco, Voort (tellers : Eric Decock, Jean Vanwinkel, Jan Bogaert)

    Een kasteelpark gelegen aan de resten van een in de oorlog verwoest kasteel.

18/03/2006 reactie op geluid en zichtwaarneming.

Hornebos Rukkelingen-Loon (teller : Yvon Princen)

    Bos met oude eiken aan beide zijden van de ruilverkavelingweg die de grens met Wallonië vormt.

24/03/2006 twee exemplaren waargenomen, één aan elke zijde van de ruilverkavelingweg zonder gebruik van cassette, één waal en één Vlaming.
1/05/2006 twee vogels nog steeds aanwezig, beiden aan de Vlaamse zijde van de ruilverkavelingweg, zonder gebruik van cassette. Op dezelfde plaats werd een ander bosje bezocht, volledig Vlaams op grens met Wallonië, juist links van de weg Rukkelingen-Waremme, 1,5 km. ten oosten van het Hornebos
25/03/2006 één exemplaar waargenomen in een van de 40 aanwezige hoge oude eiken zonder cassette
1/05/2006  geen waarneming van mibo

Kolmontbos Tongeren (teller : Yvon Princen)

    Oud beukenbos met veel dood hout.

Eenmaal bezocht in maart met geluid, zonder positief resultaat.

Wijngaardbossen Hoeselt (teller : Eddy Colson)

Driemaal bezocht waarvan laatste bezoek op 27 mei, zonder positief resultaat.

Grootbos Genoelselderen (teller : Eddy Colson)

Driemaal bezocht waarvan laatste bezoek op 28 mei, zonder positief resultaat.

Sleepenbroek – Stevoortse beemden Alken (teller : Albert Put)

    Het gaat hier vooral om gebieden met populieren.Op de grens van Stevoort en Sint-Lambrechts-Herk ligt een klein privé-bosje.

Daar werd half maart één exemplaar waargenomen.
Op 23/4/2006 werd bosje opnieuw bezocht, maar zonder positief resultaat.

 

Samenvatting van de resultaten

Eén waarneming van één exemplaar :

- Belle-vuebos Kortessem
- Privébosje Stevoort
- Grensbos weg Rukkelingen – Waremme
- Kasteelpark van Heks
- Domein Tornaco Voort

Waarneming van een koppel tot minstens eind maart :

- Zwartaardebos Duras

Waarneming van een koppel in maanden maart - april

- Kluisbos Alken
- Bosje Vetweide Nieuwenhoven

Waarneming van een koppel in maanden maart – april – begin mei

- Jongenbos Kortessem
- Hornebos Rukkelingen-Loon

Conclusie

    Hoewel er geen enkele waarneming werd gedaan die met zekerheid aantoont dat er vogels gebroed hebben ben ik er toch heel zeker van dat middelste bonte specht als broedvogel mag genoteerd worden voor de Fruitstreek. Ik durf te spreken van minstens vier, waarschijnlijk vijf broedparen. Als we de waarnemingen interpreteren volgens de criteria van SOVON (1996) mogen er vijf broedgevallen genoteerd worden. Wel is het zo dat verschillende locaties niet intensief genoeg onderzocht werden, soms met maar één of twee bezoeken in de gestelde periode. Als we volgend jaar alle locaties frequenter en gestructureerder zouden bezoeken zullen de resultaten een beter beeld geven van de verspreiding van deze soort.

    Wel is er waarschijnlijk geen enkel locatie waar er met zekerheid meer dan één koppel kon worden geteld. (mogelijk wel in Hornebos). Een aantal bossen worden blijkbaar gebruikt om te overwinteren aangezien daar slechts één losse waarneming werd gedaan. Jan Stevens merkte op dat van eind maart tot half april de vogels goed reageren op het geluid van de cassette. Maar nadien niet meer, ze reageren dan blijkbaar op een kort stukje uit het geluidsfragment door geagiteerd rond te vliegen, maar zonder zelf te roepen. Na navraag bleek dit door andere tellers ook zo ervaren te zijn.

    De opmars van deze soort gaat aan de Fruitstreek niet voorbij. Hopelijk blijft het aantal broedparen de komende jaren stijgen zodat we nog lang kunnen genieten van deze mooie middelste bonte spechten in onze regio.

    Tenslotte wil ik alle tellers die meegewerkt hebben aan dit onderzoek van harte bedanken voor hun bijdrage. Freddy Janssens voor het maken van het bijgevoegde kaartje en Jan Stevens en Yvon Princen voor hun aanvullingen die ze mij doorgaven voor het artikel.

Dirk Ottenburghs
Natuurpunt Vogelwerkgroep Fruitstreek.